Jak wspierać dziecko podczas rozstania rodziców?

Artykuł z 1 sierpnia 2017 r.

Autorka: Patrycja Juszkat, psycholog, psychotraumatolog

Dla wielu dzieci rozstanie rodziców może być bolesnym przeżyciem. Niektóre czują się winne, inne nie rozumieją, dlaczego rodzice przestają mieszkać razem. Szczególnie trudne może być dla nich to, gdy widzą, że rodzice krzyczą na siebie, wyzywają się lub obrażają.

Rodzice są dla dziecka bardzo ważni, dlatego zmiana w rodzinie może oznaczać, że to, co znane i bezpieczne, nagle się chwieje. Każde dziecko przeżywa to po swojemu. Jedno mówi o tym otwarcie, inne się wycofuje, a jeszcze inne przez długi czas nie pokazuje, że jest mu trudno.

Jak pomóc dziecku poczuć się bezpieczniej?

Poniżej znajdziesz kilka propozycji. Nie każda sprawdzi się w każdej rodzinie. Zależy to między innymi od wieku dziecka i od tego, jak wygląda Wasza sytuacja. Czasem drugi rodzic nie jest gotowy do współpracy. Wtedy warto skupić się na tym, na co masz wpływ.

1. Porozmawiajcie ze sobą

Zanim wytłumaczycie dzieciom, czym jest rozstanie i jak od tej pory może wyglądać ich życie, spróbujcie usiąść w spokoju i zastanowić się nad kilkoma kwestiami:

• W jaki sposób i w jakim miejscu chcielibyście powiedzieć dzieciom o Waszej decyzji?
• Co odpowiecie dzieciom, jeżeli zapytają o powód rozstania? Warto zastanowić się nad wspólną wersją, bez obwiniania drugiego rodzica, którą dziecko w danym wieku zrozumie. Młodsze dzieci zwykle potrzebują prostych słów i powtarzania, nastolatki często pytają o więcej szczegółów.
• Jak chcielibyście, aby wyglądały Wasze kontakty z dziećmi? U kogo będą mieszkać? Jak często będą widywać się z drugim rodzicem? Kto będzie odbierał je ze szkoły? Jak będziecie to między sobą ustalać?
• Co możecie zrobić, aby Wasze dzieci czuły się kochane i bezpieczne?

Dzieciom może być bardzo trudno, gdy widzą, że rodzice kłócą się o nie. Obciążające bywa też angażowanie ich w takie rozmowy, zmuszanie do wyboru: „Wolisz być z mamą czy z tatą?” oraz podważanie drugiego rodzica za jego plecami: „Zobacz, tatuś nie ma dla Ciebie czasu, gdyby nas kochał, na pewno by nas nie zostawił”, „Twoja mama nie pozwala mi się z Tobą widzieć, porozmawiaj z nią”. Takie sytuacje mogą odbierać dziecku poczucie bezpieczeństwa.

2. Wysłuchajcie dzieci uważnie, pozwólcie im mówić

Zastanówcie się, co mogą czuć Wasze dzieci, jakie emocje się w nich pojawiają i jak sytuacja wygląda ich oczami. Warto zapewnić je, że rozstanie jest decyzją dorosłych, że nie jest ich winą i że nie muszą niczego naprawiać. Dziecko może potrzebować usłyszeć to więcej niż raz. Ważne jest też powiedzenie, że je kochacie i że pozostajecie jego rodzicami. Dziecko może też nie chcieć o tym rozmawiać. Wtedy wystarczy dać mu znać, że może wrócić do tej rozmowy, kiedy będzie gotowe. Bliskość i wsparcie mogą być teraz dla niego bardzo ważne. Pomaga też wiedza o tym, co się zmieni, a co zostanie po staremu, oraz utrzymanie codziennych rytuałów, na ile to możliwe.

3. Pozwólcie dziecku cieszyć się czasem spędzonym z drugim rodzicem

Rodzice często opowiadają, że dzieci po powrocie od drugiego rodzica, pomimo przyjemnie spędzonego czasu, przybierają smutną minę i mówią, jak było im źle, smutno, jak tęskniły. Niektóre dzieci mogą w ten sposób okazywać lojalność, próbować „zadbać” o samopoczucie rodzica. Bywa im trudno, gdy widzą rodzica przygnębionego tym, że „u taty było fajnie”, a nasze uczucia często wyczuwają, nawet jeśli o nich nie mówimy.

Pomocne może być spojrzenie na spotkania z drugim rodzicem z innej perspektywy. Jeśli dziecko jest tam bezpieczne i dobrze się bawi, czas bez niego można wykorzystać na zadbanie o własne potrzeby, spotkania z przyjaciółmi czy swoje pasje. Jednocześnie warto traktować słowa dziecka poważnie. Jeśli wraca przestraszone, boi się spotkań lub mówi o czymś, co Cię niepokoi, porozmawiaj z nim i poszukaj wsparcia specjalisty.

4. Nie rywalizujcie ze sobą

Dla wielu dzieci oboje rodzice pozostają ważni, a czas rozstania może być momentem, w którym szczególnie potrzebują Waszej uwagi. Dzieciom zwykle łatwiej, gdy rodzice ograniczają konflikty i nie stawiają ich po jednej ze stron.

Warto zadbać o to, aby rozstanie nie zamieniło się w maraton „u kogo jest lepiej”. Jeżeli czujecie, że sytuacja zmierza w złym kierunku i jesteście w stanie rozmawiać, umówcie się na spotkanie bez dzieci i zastanówcie się, co jest dla nich najważniejsze. Dzieci nie potrzebują maratonu atrakcji. Często ważniejsze są zwykłe, spokojne chwile razem: wspólna zabawa, rozmowa, budowanie z klocków czy pieczenie ciasta. To one mogą dać dziecku poczucie bliskości i stałości.

5. Wspierajcie dziecko, kiedy tęskni za drugim rodzicem

Są sytuacje, kiedy po rozstaniu rodzice mieszkają daleko od siebie i kontakt z dziećmi jest rzadszy. Kiedy dziecko tęskni, można je wysłuchać, przytulić, pomóc nazwać uczucia. Jeśli to możliwe i bezpieczne, można zaproponować telefon do rodzica, rozmowę wideo lub wspólne oglądanie zdjęć. Dzieci mogą mocno przeżywać tęsknotę, a my możemy towarzyszyć im w tych trudnych chwilach. Dzięki rozmowie wideo rodzic może też towarzyszyć dziecku w codziennych sprawach, np. podczas pierwszego dnia w szkole, być „obecnym” na turnieju piłkarskim czy przeczytać bajkę na dobranoc.

6. Jeśli czujecie, że to możliwe, podziękujcie sobie za wspólny czas

Rozstanie nie zawsze musi być wojną. Bywa, że jedna ze stron czuje się dotknięta i bardziej przeżywa nową sytuację. Zakończenie związku może wiązać się z wieloma emocjami, z którymi trudno sobie poradzić. Czasami jest w nas tyle bólu, żalu i rozpaczy, że emocje biorą górę. Bywa też, że potrzeba czasu, aby spojrzeć na rozstanie z różnych perspektyw.

Lata przeżyte wspólnie to część naszego życia. Jeśli były w nich chwile, kiedy czuliśmy się szczęśliwi, możemy spróbować do nich wrócić i podziękować sobie za to, co razem przeżyliśmy. To nie jest konieczne, zwłaszcza gdy doświadczyliśmy krzywdy. Każdy potrzebuje na to własnego czasu.

Kiedy warto poszukać wsparcia?

Każda sytuacja jest inna i wymaga indywidualnego podejścia. Jeśli dziecko staje się bardziej wycofane lub agresywne, pogarszają się jego wyniki w szkole, widzisz, że długo jest mu trudno, albo sam lub sama czujesz, że nie dajesz rady, warto porozmawiać ze specjalistą. Kiedy w rodzinie pojawia się przemoc, ważne jest, aby zwrócić się po fachową pomoc. Możesz zadzwonić do „Niebieskiej Linii”: 800 120 002. W sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia zadzwoń pod 112.

← Wszystkie wywiady i artykuły